One best way ของการพัฒนาประชาธิปไตย

ณรงค์ฤทธิ์ ศรีรัตโนภาส
ผู้อำนวยการสำนักที่ปรึกษาร้อยชักสาม
roichaksaam@gmail.com

One best way คือวิธีการทำงานที่ดีที่สุดในการบรรลุผลสำเร็จของการทำงานในแต่ละขั้นตอนของการทำงานแต่ละชิ้น ที่ Frederick Winslow Taylor บิดาแห่งทฤษฎีวิทยาศาสตร์การจัดการ (Scientific Management)ได้เสนอแนวคิดที่ปฏิวัติการทำงานแบบดั้งเดิมนี้ไว้เมื่อเกือบร้อยปีที่ผ่านมา

การเสนอของ Taylor ได้ผ่านการทดลองอย่างเป็นวิทยาศาตร์โดยละเอียด เป็นต้นว่า การก่ออิฐให้ได้เร็วและมีคุณภาพ การเคลื่อนไหวร่างกายและอิริยาบทของคนงานต้องลดจาก 18 ท่าลงเหลือ 5 ท่า หรือการใช้พลั่วขุด คนงานที่เก่งควรใช้พลั่วยกน้ำหนักประมาณ 21 ปอนด์ จะได้งานทั้งวันมากกว่าการโหมขุดทีละ 24 ปอนด์ หรือการขุดแบบอู้งานทีละ 18 ปอนด์ เป็นต้น

ทฤษฎีของเขาแม้ในเวลานั้นมีหลายฝ่ายคัดค้าน (เพราะแน่นอนว่าไม่เคยมีทฤษฎีไหนที่สมบูรณ์แบบที่สุดและไม่เคยถูกใครคัดค้าน) แต่ทุกวันนี้ก็ปฏิเสธไม่ได้ว่า One best way ได้ถูกนำมาใช้เป็นหลักการบริหารจัดการในหลายบริบทของงาน และแม้การจัดรื้อระบบภายในองค์กรที่เรียกว่า Reengineering หรือการบริหารระบบคุณภาพ (Quality system management) ในยุคปัจจุบันต่างล้วนได้รับอิทธิพลแนวความคิดมาจากทฤษฎีวิทยาศาตร์การจัดการของ Taylor ทั้งสิ้น

ไม่เว้นแม้การพัฒนาประชาธิปไตยของไทยในปัจจุบัน ที่ผู้รักประชาธิปไตยควรต้องช่วยกันค้นหา One best way ออกมาให้ได้เช่นกัน!

หนึ่งปีที่ผ่านมานี้ มีการถกเถียงกันมากว่าใครกันแน่ที่พัฒนาประชาธิปไตย? และใครกันแน่ที่ทำลายประชาธิปไตย? พวกทักษิณ? หรือพวกคมช?

พวกทักษิณก็อ้างว่าพวกคมช. ทำให้ระบอบเผด็จการครองเมือง ระบอบประชาธิปไตยไทยถอยหลังเข้าคลองกลับไปอีกอย่างน้อย 15 ปี ส่วนพวกคมช. ก็อ้างว่าพวกทักษิณนั่นแหละคือเผด็จการทางรัฐสภา ทุจริตคอร์รัปชั่นและหว่านซื้อองค์กรอิสระต่างๆ ให้อยู่ใต้อาณัติของตน ทหารจึงจำเป็นต้องรัฐประหารกอบกู้ระบอบประชาธิปไตยไว้

ทั้งสองฝ่ายล้วนมีแฟนคลับไม่ยิ่งหย่อนไปกว่ากัน การเลือกข้างไม่เกิดจากจากค่านิยมทางการเมือง ก็เกิดจากผลประโยชน์ทางธุรกิจที่ตกกระทบทั้งโดยตรงและโดยอ้อม

ฝ่ายหนึ่งตะโกนว่าไม่เอารัฐประหาร ให้เอาทักษิณกลับคืนมา ในขณะที่อีกฝ่ายหนึ่งก็พยายามขุดรากถอนโคนระบอบทักษิณให้สิ้นซาก ไม่เช่นนั้นประชาธิปไตยจะโงหัวไม่ขึ้น

แล้ว One best way ของการพัฒนาประชาธิปไตยไทยอยู่ตรงไหนเล่า?

ถ้าการสนับสนุนตัวแทนทุนผูกขาดที่สามานย์ ใช้อำนาจรัฐมาดำเนินนโยบายที่เอื้อผลประโยชน์ให้กับตนเองและพวกพ้อง แทรกแซงองค์กรตรวจสอบในระบอบประชาธิปไตยไม่ให้ทำงานได้อย่างอิสระ และใช้อำนาจเงินจากการทุจริตคอร์รัปชั่นมาหว่านซื้อทุกสิ่งทุกอย่างเพื่อการเผด็จอำนาจที่สมบูรณ์แบบ เป็นการพัฒนาประชาธิปไตย เราก็ควรสนับสนุนให้ระบอบทักษิณกลับคืนมา

หรือถ้าการเอารถถังออกมายึดอำนาจบ้านเมือง ล้มรัฐบาลที่มาจากการเลือกตั้ง และฉีกรัฐธรรมนูญทิ้ง ตั้งคนในกองทัพเข้าไปคุมรัฐวิสาหกิจต่างๆ ออกกฎหมายรับรองอำนาจเผด็จการและวางแผนสี่ห้าขั้นเพื่อให้การเมืองในอนาคตเป็นไปตามรูปการที่ฝ่ายยึดอำนาจต้องการ ถือเป็นการปกป้องประชาธิปไตย เราก็ควรสนับสนุนให้มีการรัฐประหารทุกครั้งที่ได้รัฐบาลไม่ดีมาบริหารประเทศ อย่างที่หลายคนในเวลานี้เตรียมใจยอมรับให้มีการรัฐประหารอีกหากการเมืองหลังการเลือกตั้งมีปัญหา

ปัญหาที่น่าคิดคือ ทั้งสองหนทางข้างต้นเป็น One best way ของการพัฒนาประชาธิปไตยจริงๆ หรือ? เผด็จการทุนผูกขาดกับเผด็จการทหาร จะสร้างประชาธิปไตยได้จริงล่ะหรือ?

ชีวิตทาสอาฟริกันคงไม่สามารถเป็นอิสระได้เพียงเพราะเปลี่ยนนายทาสจากอเมริกามาเป็นนายทาสทางยุโรป นอกเสียจากการต่อสู้เพื่อให้มีการเลิกทาส

ประชาชาติเวียดนามคงไม่สามารถกลับคืนสู่อิสรภาพและความผาสุกได้เพียงเพราะเปลี่ยนผู้ปกครองจากฝรั่งเศสมาเป็นอเมริกัน เว้นเสียแต่จะต้องต่อสู้ขับไล่ผู้รุกรานออกไป

ประชาธิปไตยไทยก็เช่นกัน คงจะไม่สามารถปกป้องและพัฒนาได้จากการเอาเผด็จการทหารมาโค่นล้มเผด็จการทุนนิยมผูกขาด หรือเอาการรัฐประหารมาไล่รัฐบาลเลว

การอดทนพัฒนาคุณภาพและจิตสำนึกทางการเมืองของประชาชนไทยให้เข้าใจและรู้เท่าทันคนเท่านั้นแหละ ที่เป็น One best way ของการพัฒนาระบอบประชาธิปไตยไทยอย่างแท้จริง อาจจะช้า อาจจะเหนื่อย แต่ก็ไม่มีเส้นทางลัดอื่น เพราะหลายสิ่งหลายอย่างในโลกนี้ก็ไม่มีเส้นทางลัดให้เดินเสมอไปเหมือนกัน

ไม่เช่นนั้น ผู้ชายวัย 29 ปีที่ชื่อ สิทธารถะ คงไม่ต้องใช้เวลากว่าสองพันหกร้อยปีที่จะทำให้สิ่งที่เขาค้นพบและถ่ายทอดให้นักบวช 5 รูปรับรู้ในป่าเล็กๆ แห่งหนึ่ง ได้รับการเผยแพร่ออกไปทั่วโลกอย่างทุกวันนี้

22 ตุลาคม 2550
(ตีพิมพ์ครั้งแรกในหนังสือพิมพ์ “สยามรัฐ” ฉบับวันที่ 23 ตุลาคม 2550)